ORMANCILIKTA YAPAY ZEKÂ FIRSATLARI!..

Değerli Meslek Mensuplarımız,

Saygıdeğer Kamuoyu;

Bu haftaki yazımızda çağımızın bir gereği olan ve artık tüm çalışmalarda olmazsa olmaz bir kaynak olarak müracaat edilen yapay zekanın sektörümüzdeki kullanımı ile ilgili bilgi aktarımını sizlerle paylaşmak istiyorum.

Bu gündemle,Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, “Tarım ve Orman Bakanlığı Yapay Zekâ Stratejisi ve Eylem Planı” hazırlıkları kapsamında 24–25 Ekim 2025 tarihlerinde, iki gün süreyle Ankara’da “Tarım ve Orman Sektöründe Teknoloji ve Yapay Zekâ Dijital Dönüşüm Çalıştayı” gerçekleştirilmiştir.

Ormancılıkta Teknoloji ve Yapay Zekâ Uygulamaları konusunda bu çalıştaya katılarak, Orman Mühendisleri Odası’nın görüş ve önerilerine temel oluşturmak üzere bir bilgi aktarımız oldu.

Bu haftaki yazımızda hem şahsi hem de temsil etmekte bulunduğum orman mühendisleri odamızın ormancılıkdaki yapay zeka fırsatları konusunu yazımızın ana gündemi yaparak sizlerin dikkatlerine sunmak istiyorum.

Orman Mühendisleri Odasının Rolü

12 Temmuz 2006 tarihli ve Resmî Gazete’de yayımlanan Orman Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasına göre, Odanın görev ve sorumlulukları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:

• Ülke ekonomisinde önemli bir yere sahip olan ormanların, orman ekosistemi yönetimi yaklaşımıyla korunması, genişletilmesi ve işletilmesi; ayrıca bu ormanların su üretimi, sosyal, kültürel ve benzeri fonksiyonel faydalarının topluma sunulması amacıyla her türlü teknik ve bilimsel çalışmayı yapmak, bu konularda resmî mercilere ve ilgili kuruluşlara teklif ve katkılarda bulunmak,

• Ormancılık, orman endüstrisi ve ağaç işleri endüstrisi ile ilgili tüm mevzuatı, normları ve fenni şartnameleri incelemek; bu konulardaki görüş ve önerilerini ilgililere bildirmek,

• Söz konusu meslek alanlarının gelişimine katkı sağlamak amacıyla, araştırma, teknik ve bilimsel incelemeler yapmak, bu çalışmaların sonuçlarını ülke, kamu ve meslek mensuplarının yararına sunmak,

Bu yazımızdaki bilgiler belirtilen hüküm ve sorumluluklar doğrultusunda hazırlanmıştır.

Oda, bu yetki ve sorumlulukları çerçevesinde ormancılık sektöründe politika ve strateji geliştirme süreçlerine katkı sunmaktadır.

Öncelikle yapay zekayı kısaca izah edecek olursak;

Yapay zekâ (YZ), insan zekâsına özgü bilişsel süreçlerin — öğrenme, akıl yürütme, algılama, karar verme ve problem çözme — makinelere kazandırılması amacıyla geliştirilen bir bilim ve mühendislik alanı olarak tanımlanmıştır.

Yapay zekanın 1950 yılında atılan temelleri günümüze kadar bir çok değişiklik ve gelişmişlik göstererek mevcut haline kavuşmuştur. Bu yazımızda tarihi süreci ve yapay zekayı izahla sizleri yormak yerine tamamen sektörümüzle ilgili bakış açılarımızı izah etmekle yetinmek istiyoruz

Ormancılıkta Yapay Zekâ:

Ormancılık faaliyetleri, geniş ve çoğu zaman yerleşim merkezlerinden uzak alanlarda yürütülmekte olup; orman alanlarının tespiti, envanteri, korunması, izlenmesi, yaban hayatının takibi ve yangın yönetimi gibi tüm süreçlerde yüksek miktarda veri üretmektedir.

Bu verilerin etkin biçimde toplanması, analiz edilmesi ve karar süreçlerine entegre edilmesi, ancak gelişmiş bilgi teknolojileri ve yapay zekâ (Artificial Intelligence – YZ) destekli sistemlerle mümkün hâle gelmiştir.

Uluslararası düzeyde FAO, UNDP, Forest Europe ve UNFF gibi kuruluşlar, YZ’yi Sürdürülebilir Orman Yönetimi (SustainableForest Management – SFM) süreçlerinin ayrılmaz bir bileşeni olarak değerlendirmektedir.

FAO’nun Global Forest Resources Assessment 2025 (FRA 2025)raporunda, uzaktan algılama ve yer sensörlerinden elde edilen verilerin YZ ve makine öğrenmesiyle işlenmesinin, orman büyümesi, karbon depolama, orman sağlığı ve yangın riski tahmininde yüksek doğruluk sağladığı vurgulanmaktadır.

Orman Envanteri ve Biyolojik Çeşitlilik İzleme

YZ, uydu ve drone verilerini işleyerek orman alanlarının değişimini, ağaç tür kompozisyonlarını ve biyoçeşitlilik göstergelerini analiz etmektedir.

Google Earth Engine: Landsat ve Sentinel verilerini kullanarak küresel ölçekte ağaç örtüsü kaybı ve artışını analiz eder.

Global Forest Watch (GFW): Google, WRI ve Maryland Üniversitesi iş birliğiyle geliştirilen sistem; yasa dışı kesim ve bozulmaları GLAD/DIST uyarılarıyla haftalık olarak bildirir.

AB Orman İzleme Yasası (Forest Monitoring Law): Henüz yürürlüğe girmemiş olsa da, orman sağlığı ve biyolojik çeşitlilik göstergelerini YZ destekli ölçüm sistemleriyle izlemeyi amaçlamaktadır.

EUDR – Avrupa Birliği Ormansızlaşmayı Önleme Tüzüğü

Regulation (EU) 2023/1115, ormansızlaşma ve orman bozulmasına yol açan ürünlerin AB pazarına girişini önlemeyi amaçlamaktadır. Düzenleme kapsamında; kereste, kahve, kakao, kauçuk, sığır eti, palm yağı ve soya gibi ürünler için tedarik zinciri izlenebilirliği zorunlu hâle gelecektir.

YZ’nin rolü şu alanlarda öne çıkmaktadır:

• Uydu ve YZ Destekli İzleme: Tedarik zincirleri uydu görüntüleriyle takip edilir, YZ algoritmaları risk analizi yapar.

• Veri Doğrulama ve Raporlama: MRV sistemleri (Measurement, Reporting, Verification) YZ temelli hale getirilir.

• Risk Yönetimi: Büyük veri analizleriyle sahte beyan ve ormansızlaşma riski tespit edilir.

Bu düzenleme, OGM gibi ulusal kurumları dijital izleme altyapılarını güçlendirmeye teşvik etmekte; Global Forest Watch ve Google Earth Engine gibi platformların kullanımını yaygınlaştırmaktadır.

Bu kadar teknik ve kısmen de genel bilgi aktarımından sonra yapay zekanın ormancılıkdaki oluşturduğu ve gelecekte oluşturacağı fırsatlar üzerinde birkaç söz söyleyelim

Öncelikle şunu ifade etmek isterim ki bu tür gerçekleştirilen toplantılar ve yazılı bilgi aktarımları yalnızca birer teknik etkinlik değil; ormancılığın geleceğini nasıl şekillendireceğimizi, doğayı ve teknolojiyi nasıl bir araya getireceğimizi konuştuğumuz stratejik bir dönüm noktaları olmaktadır.

Ormancılıkta Dönüşümün Eşiğindeyiz

Ormancılık, doğası gereği geniş alanlarda, zor coğrafyalarda ve uzun zaman dilimlerinde yürütülen bir faaliyettir.

Bu nedenle ormanların tespiti, envanteri, korunması, yangınların önlenmesi, yaban hayatının izlenmesi ve karbon yönetimi gibi süreçler çok büyük miktarda veri üretir.

İşte yapay zekâ tam da bu noktada devreye giriyor.

Artık bu verileri sadece saklamıyor, öğrenen, öngören ve karar süreçlerine destek veren sistemler hâline dönüştürebiliyoruz.

Yani bilgi, kararın bir parçası hâline geliyor.

FAO’nun son Global Forest Resources Assessment raporuna göre;“Uzaktan algılama, yer sensörleri ve yapay zekâ birleştiğinde, orman büyümesi, karbon depolama ve yangın riski tahmini alanlarında doğruluk oranı yüzde 90’ın üzerine çıkmaktadır.”Bu artık bir tercih değil; sürdürülebilir yönetim için bir zorunluluktur.

Orman Mühendisleri Odası’nın Rolü

Orman Mühendisleri Odası olarak bizler, mesleğimizin geleceğini yalnızca saha çalışmalarıyla değil, bilim temelli dijital dönüşümle de şekillendirmeyi görev biliyoruz.Yönetmeliğimiz bize açık bir sorumluluk yüklüyor:“Orman ekosistemlerini korumak, geliştirmek ve topluma faydalı biçimde işletmek.”

Bu sorumluluk artık teknolojiyle iç içe yürütülmek zorundadır.Bu nedenle Odamız, Bakanlığımızın yürüttüğü yapay zekâ stratejisine yalnızca bir paydaş olarak değil, aktif bir çözüm ortağı olarak katkı sunmaktadır.

Yapay Zekânın Ormancılıktaki Katkı Alanları

Bugün yapay zekâ, ormanlarımızın neredeyse her alanında sessiz ama köklü bir dönüşüm başlatmıştır.Kısaca birkaç örnek vereyim:

• Yangın Yönetimi:

OGM’nin geliştirdiği Yangın Karar Destek Sistemi, meteorolojik, uydu ve arazi verilerini birleştirerek yangın risk haritalarını anlık olarak üretiyor.

Bu sistem, Birleşmiş Milletler tarafından çevre ödülüne layık görüldü.

• Biyoçeşitlilik İzleme:

Global Forest Watch ve Google Earth Engine platformları, yasa dışı kesimleri haftalık olarak bildiren erken uyarı sistemleriyle çalışıyor.

Bizim de bu tür sistemlerden öğrenerek, ulusal bir izleme altyapısı geliştirmemiz mümkün.

• EUDR (Avrupa Ormansızlaşmayı Önleme Tüzüğü):

Avrupa Birliği artık tüm tedarik zincirlerinde izlenebilirliği zorunlu kılıyor.

Bu Türkiye için bir zorluk değil, aksine büyük bir fırsattır.

Çünkü veri temelli ormancılık anlayışımızı uluslararası standartlara taşıma imkânı sunuyor.

Geleceğe Dair Vizyon ve Öneriler

Şimdi, ormancılığımızda yapay zekânın nasıl kullanılabileceğine dair bazı başlıklara değinmek istiyorum.

1. Uydu Tabanlı Orman Yolu Planlaması

Orman yolları ormancılığın damar sistemidir.

Yapay zekâ destekli uydu analizleriyle yollar, arazi yapısına, su rejimine ve erozyon riskine göre doğayı en az etkileyen biçimde planlanabilir.

Böylece hem maliyet düşer hem doğa korunur.

2. Veri Tabanlı Amenajman Planları

Artık planlarımız statik değil, dinamik olmalı.

Her ağaç, her bölme, her işlem dijital ortamda izlenmeli.

Yapay zekâ, bu verilerden öğrenerek “nerede, ne zaman, hangi müdahale yapılmalı?” sorusuna doğru cevaplar üretebilir.

3. İklim Öngörülerine Dayalı Tohum ve Fidan Politikası

Bir fidanı bugün dikiyoruz ama o, 80 yıl sonra da orada olacak.

Bu yüzden geleceğin iklim koşullarını dikkate almadan yapılan dikim eksik kalır.

Yapay zekâ, uzun dönemli iklim senaryolarına göre tür seçimi ve dikim planlamasında bize rehberlik edebilir.

4. Silvikültürel Faaliyetlerin Simülasyonu

Silvikültür, geleceğin ormanını bugünden inşa eder.

Yapay zekâ tabanlı modellerle 50–100 yıl sonrası için büyüme, kuraklık, zararlı ve karbon dengesi simülasyonları yapılabilir.

Böylece geleceğe yönelik, veri temelli orman yönetimi sağlanır.

5. Pazar Odaklı Üretim ve Akıllı Tedarik Zinciri

Ormancılık sadece üretim değil, bir ekonomi yönetimidir.

Yapay zekâ, tüketim kalıplarını analiz ederek üretimi pazar odaklı hâle getirebilir.

Bu hem kaynak verimliliğini artırır hem orman köylüsüne yeni gelir imkânı sağlar.

6. İzin ve İrtifak Alanlarında Dijital Takip

İzin verilen sahalarda sadece mevcut durum değil, süresi dolduğunda ortaya çıkacak tablo da öngörülmelidir.

Yapay zekâ, bu alanların gelecekteki ekolojik durumunu modelleyerek karar süreçlerini bilimsel temele oturtur.

7. Sel ve Taşkın Yönetimi (Havza Ormancılığı)

Ormanlar, suyun hafızasıdır.

Yapay zekâ destekli sistemlerle havza bazlı taşkın ve sel tahminleri yapılabiliyor.

Google’ın Flood Hub uygulaması 100’den fazla ülkede taşkınları 7 gün önceden tahmin ediyor.

Copernicus sistemi ise Avrupa genelinde acil durum haritaları üretiyor.

Türkiye’de de bu tür teknolojilerle ormanlarımızın su rejimi düzenleme kapasitesini izleyebilir, taşkın riskini önceden belirleyebiliriz.

Böylece ormanlar yalnızca karbon yutağı değil, iklim güvenliğinin sigortası hâline gelir.

8. Dijital ve Uluslararası Uyumlu Veri Altyapısı

EUDR, FSC, PEFC ve karbon piyasaları artık tamamen veriye dayalı çalışıyor.

Türkiye’nin bu sisteme güçlü şekilde katılabilmesi için tüm ormancılık verilerini uluslararası standartlarda dijitalleştirmemiz gerekiyor.

Bu adım, hem dış ticaret hem karbon ekonomisi açısından ülkemize büyük avantaj sağlayacaktır.

Değerli meslek camiamız saygıdeğer kamuoyu,

Bu konuda çokça tahliller yapılabilir bilgiler paylaşılabilir ancak geleceğe dönük yapılması gerekenlerin bir mini prototipi olarak bu yazıyla daha önceki çalıştayda yapmış olduğumuz katkıyı farklı bir anlatım ve izah ile dikkatlerinize sunuyoruz ki artık dünyanın gitmekte olduğu sürece Türkiye Ormancılığı geç kalmasın.

Dolayısıyla Sonuçta; Akıllı Ormanlar, Güçlü Gelecek Hedeflenmektedir.

Değerli insanlar,

Yapay zekâ artık sadece bir teknoloji değil, doğayı daha iyi anlamamızı ve kaynaklarımızı daha akıllıca yönetmemizi sağlayan bir düşünme biçimidir.

Eğer bu dönüşümü doğru yönetirsek;

• Yangınları çıkmadan önce görebiliriz,

• Orman sağlığını anlık izleyebiliriz,

• Üretimi hem ekonomik hem ekolojik olarak dengeleyebiliriz.

Kısacası akıllı ormanlara giden yolu açabiliriz.

Orman Mühendisleri Odası olarak biz, bu dönüşümün hem teknik hem etik boyutunda Bakanlığımızla ve tüm doğasever paydaşlarımızla ve devletimizin tüm birimleriyle birlikte çalışmaya hazırız.Amacımız, ormanlarımızı yalnızca korumak değil, onları geleceğe akıllı, dirençli ve sürdürülebilir biçimde taşımaktır.

Bu gününüz ve yarınınız, sağlıklı ve huzurlu olsun inşallah !..

Hasan TÜRKYILMAZ